عناوین این مطلب
| 1- مقدمه |
| 2- فاکتورهای موثر بر تجاریسازی صمغهای پلیساکاریدی بالقوه |
| 3- گالاکتومانان شنبلیله بهعنوان پلیساکارید صنعتی نوظهور |
| 4- محصول زارعی شنبلیله |
| 5- ترکیب دانه شنبلیله |
| 6- تولید صمغ گالاکتومانانی شنبلیله |
| 7- روشهای خشک در برابر روشهای مرطوبِ استخراج گالاکتومانانهای دانه شنبلیله |
| 8- لزوم پذیرش فرآوری خشک در تولید تجاری صمغ دانه شنبلیله |
| 9- ساختار شیمیایی گالاکتومانان شنبلیله |
| 10- پیکره گالاکتومانان شنبلیله |
| 11- خصوصیات فیزیکی و رئولوژی صمغ دانه شنبلیله |
| 12- فعالیت سطحی و ویژگی امولسیونکنندگی صمغ دانه شنبلیله |
| 13- کاربردهای دارویی و دیگر مصارف صمغ دانه شنبلیله |
| 14- نتیجهگیری |
مقدمه
گوآر و شنبلیله دو محصول سالیانه از خانواده حبوبات بوده که حاوی گالاکتومانان عمدهای هستند. همچنین درختان حبوباتی بسیاری نظیر کاروب، تارا، و فلوس وجود دارند که دانههایی در غلافهای خود تولید نموده و این دانهها حاوی گالاکتومانانها بهعنوان پلیساکاریدهای ذخیرهای هستند. گالاکتومانانهای دانه حبوبات بهخاطر کاربردهای منحصر بهفردشان در صنایع غذایی و غیرغذایی، ارزش تجاری بالایی کسب نمودهاند. هنوز گالاکتومانانهای دولپهای بسیاری با منشا گرمسیری وجود دارند که مصرف کمتری داشته اما میتوانند بهعنوان منابع غذایی بشری در کشورهای در حال توسعه مورد بهرهبرداری قرار گیرند. شنبلیله یک چنین محصول سالیانه دولپهای است که دانههای بسیار معطر آن، علاوه بر دیگر اجزای مفید این گیاه، یک منبع گالاکتومانانی منحصر بهفرد محسوب میشود.
فاکتورهای موثر بر تجاریسازی صمغهای پلیساکاریدی بالقوه
طبق نظر Whistler و BeMiller، هر گونه صمغ پلیساکاریدی گیاهی یا هر گونه هیدروکلوئید تازه شناسایی شده، احتمالا برای تولید و مصرف صنعتی مورد پذیرش قرار گرفته، زمانیکه:
۱- آن صمغ یا هیدروکلوئید دارای بعضی ویژگیهای کاری خاص، نظیر ویسکوزکنندگی خوب، یا یک عامل ژلساز مناسب بوده باشد، که بهواسطه آن ویژگیها برای کاربرد تجاری مورد توجه قرار گیرد.
۲- هزینه آن صمغ پایین باشد و احتمالا برای چندین سال پیشرو، بهطور معقولی ثابت باقی بماند. با توجه به فاکتور هزینه، گالاکتومانانهای حاصل از محصولات سالانه کشاورزی (مانند گوآر و شنبلیله) در مقایسه با گالاکتومانانهای حاصل از درختان کامل رشد یافته (مانند کاروب) ارزانتر بوده، و لذا تامین صمغها از محصولات زراعی سالیانه، پایدارتر و مطمئنتر است.
۳- عرضهی با کیفیتِ آن محصول (صمغ) از یک منبع گیاهی خاص بهخوبی تضمین شود، خصوصا زمانیکه تقاضای جهانی برای آن صمغ افزایش یافته باشد. این مورد نیز برای صمغهای حاصل از محصولات سالیانه کشت شده زمینی نسبت به صمغهای بدست آمده از درختان چندساله، جلبکهای دریایی، و منابع میکروبی صادق است.
۴- زمانیکه یک صمغ برای مصرف انسانی اهمیت داشته باشد، که در اینصورت توجهات برای پذیرش آن صمغ بهعنوان یک ماده غذایی، آرایشی یا افزودنی دارویی توسط نهادهای دولتی مناسب، نظیر سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، به یک امر مهم بدل میشود. در بسیاری از موارد، یک صمغ تغییر یافته فیزیکی، نسبتا دِپلیمریزه شده، یا بهطور شیمیایی مشتق شده کاربری بهتری نسبت به صمغ طبیعی که از آن بدست آمده ایفا میکند.
چندین پلیساکارید گالاکتومانانی با وزن مولکولی بالا و محلول یا پخششونده در آب، بهعنوان هیدروکلوئید نقش ایفا نموده که پلیساکارید دانه شنبلیله یکی از آنهاست.
حدود ۲۶ سال پیش، تنها سه صمغ زیر که گالاکتومانانهای تجاری تولید شده از آندوسپرم دانه حبوبات هستند، بهعنوان افزودنیهای غذایی ایمن مورد تایید قرار گرفتند:
۱- صمغ گوآر (حاصل از Cymoposis teteragonnolobous، یا گیاه گوآر)
۲- صمغ لوبیای لوکاست (حاصل از Ceratonia siliqua، یا درخت کاروب)
۳- صمغ تارا (حاصل از Caesalpinia spinosa، یا درخت تارا، که همچنین تحت عنوان huarango یا guararnga یا درخت کاروب پرویی شناخته میشود).
گالاکتومانانِ تولید شده تجاری از دانه شنبلیله، مورد جدیدی برای این لیست از صمغهای گالاکتومانانیِ خوراکی محسوب میشود. از آنجاییکه دانه کامل شنبلیله بهطور مرسوم، خوراکی در نظر گرفته میشود، لذا موسیلاژ آندوسپرم آن نیاز به مجوز جدیدی از سوی نهادهای دولتی بهعنوان یک صمغ خوراکی ندارد. از گیاهان مولد گالاکتومانان که در بالا ذکر گردید، گوآر و شنبلیله دو محصول زراعی سالانه هستند که بهطور عمده در شبه قاره هند کشت میشوند. صمغ لوبیای لوکاست و صمغ دانه تارا از درختان یا درختچههای چندساله که بهترتیب در مناطق ساحلی مدیترانهای اروپا و آفریقا، و در کوههای آندز پرو در آمریکای جنوبی رشد میکنند نشئت میگیرند.